Platform

Wilt u zich aanmelden als gebruiker van het platform, vraag dan via dit formulier een account aan.

Nieuw wachtwoord
Nieuw account aanvragen

Nationale Inventaris Immaterieel Cultureel Erfgoed in Nederland

Op 15 mei 2012 ratificeerde Nederland het UNESCO Verdrag ter Bescherming van het Immaterieel Cultureel Erfgoed. Op 15 augustus trad het verdrag in werking en op zondag 2 september 2012 gaf de staatssecretaris van cultuur, Halbe Zijlstra, tijdens het Bloemencorso in Zundert officieel het startschot. De Nationale Inventaris Immaterieel Cultureel Erfgoed in Nederland is één van de verplichtingen die voortvloeien uit de ratificatie. 

Tradities en rituelen

Tradities en rituelen worden overgenomen van ouders en voorouders en doorgegeven aan kinderen en kleinkinderen. Onder immaterieel erfgoed rekenen wij de tradities die door bepaalde gemeenschappen gekoesterd worden, omdat ze deze belangrijk vinden en deze actief willen doorgeven aan volgende generaties.

Immaterieel cultureel erfgoed is levend en dynamisch. Het zijn de mensen die het immaterieel erfgoed dragen, zonder hen geen immaterieel erfgoed. Het gaat om cultuuruitingen die ze van huis uit hebben meegekregen, die zij zich eigen hebben gemaakt, en die zij op hun beurt aan volgende generaties willen overdragen, al dan niet in aangepaste vorm.

Immaterieel erfgoed

Het inventariseren van immaterieel cultureel erfgoed moet ervoor zorgen dat de liefde, kennis en vaardigheden niet verloren gaan. Door een traditie op de Nationale Inventaris Immaterieel Cultureel Erfgoed in Nederland te plaatsen, wordt de zichtbaarheid vergroot en krijgen de traditie en de mensen die de traditie dragen meer waardering en respect. Daardoor worden de gemeenschappen geholpen hun traditie levend te houden. De gemeenschappen ervaren plaatsing op de nationale inventaris als een erkenning voor hun vaak jarenlange en belangeloze inzet.

De Nationale Inventaris Immaterieel Cultureel Erfgoed in Nederland is één van de maatregelen die Nederland treft om het immaterieel erfgoed te borgen. Het Kenniscentrum Immaterieel Erfgoed Nederland heeft de coördinatie van het opstellen van de inventaris op zich genomen.

UNESCO Verdrag ter Bescherming van het Immaterieel Cultureel Erfgoed

Als we het over immaterieel cultureel erfgoed hebben, hebben we het zowel over de culturele gebruiken, tradities, verhalen, ambachtelijke vaardigheden als ook over de instrumenten, objecten en culturele ruimtes die daarmee worden geassocieerd, die mensen van huis uit hebben meegekregen, die zij zich eigen hebben gemaakt en die zij op hun beurt weer willen doorgeven. Het verdrag beschrijft immaterieel erfgoed als de bron van culturele diversiteit en als een garantie voor duurzame ontwikkeling. Immaterieel erfgoed versterkt het gevoel van identiteit en continuïteit van gemeenschappen, groepen en individuen en bevordert het respect voor culturele diversiteit en menselijke creativiteit.

In het verdrag worden de volgende domeinen van immaterieel cultureel erfgoed genoemd:
a. orale tradities
b. uitvoerende kunsten
c. sociale praktijken, rituelen en feestelijke gebeurtenissen
d. kennis en praktijken betreffende de natuur en het universum
e. traditionele ambachten

Het verdrag gaat over de bescherming van cultureel erfgoed. Over dat beschermen is in de aanloop van de conventie veel discussie geweest. In dit verdrag wordt niet het begrip protection gebruikt, zoals in het Werelderfgoedverdrag, maar safeguarding. Safeguarding betekent iets anders dan het traditionele ‘in stand houden’. Het is beschermen in de zin van het ‘levend houden’ van immaterieel erfgoed, inclusief activiteiten als identificeren, inventariseren, documenteren, zichtbaar maken, promoten en onderwijzen.

Het safeguarden of waarborgen van immaterieel erfgoed impliceert dat men er vooral voor zorgt dat de voorwaarden voor cultuuroverdracht zo gunstig mogelijk zijn. Men zorgt voor de randvoorwaarden waarin een bepaalde vorm van immaterieel erfgoed tot zijn recht kan komen. Ook in de educatieve sfeer kunnen maatregelen genomen worden, bijvoorbeeld in het overdragen van technische vaardigheden zoals het kunnen bespelen van een bepaald muziekinstrument. Safeguarden of waarborgen is vooral voorwaardenscheppend: het scheppen van omstandigheden waarin het te koesteren immaterieel erfgoed kan gedijen.

In het verdrag is een centrale rol toebedeeld aan de mensen die een traditie dragen. Zij alleen kunnen een traditie levensvatbaar houden en hun liefde, kennis en vaardigheden doorgeven aan volgende generaties. Die gemeenschap kan haar traditie voordragen om op de Nationale Inventaris te plaatsen. Bij een immaterieel erfgoedgemeenschap gaat het om een groep, of groepen mensen, of soms zelfs een individu, die zich inzetten rond een bepaalde vorm van immaterieel erfgoed, het praktiseren en door willen geven aan volgende generaties.

Nationale Inventaris Immaterieel Cultureel Erfgoed

De Nationale Inventaris Immaterieel Cultureel Erfgoed wil het immaterieel erfgoed in Nederland zichtbaar maken.

Een opname in deze inventaris is verplicht om door Nederland genomineerd te kunnen worden voor opname op de UNESCO Representatieve Lijst van het Immaterieel Cultureel Erfgoed van de Mensheid (artikel 16 van de conventie). Ook voor opname op de UNESCO lijst van Immaterieel Cultureel Erfgoed waarvoor dringend maatregelen genomen moeten worden (artikel 17 van de conventie) is opname op de Nederlandse inventaris noodzakelijk.

Kenmerken van de inventaris zijn:
1. Een centrale positie voor de erfgoeddragers (breed opgevat als erfgoedgemeenschappen, groepen, mogelijk ook individuen) bij de totstandkoming en bij de verdere ontwikkeling van de inventaris.
2. Een laagdrempelige, brede inventaris, die in de praktijk een toegevoegde waarde betekent voor instellingen, organisaties, individuen die actief zijn op het terrein van het immaterieel cultureel erfgoed of op enigerlei wijze geïnteresseerd zijn in dit erfgoed.
3. Een inventaris die recht doet aan de diversiteit van het immaterieel cultureel erfgoed en waarin op evenwichtige wijze de door UNESCO onderscheiden domeinen waarin immaterieel erfgoed zich manifesteert, herkenbaar zijn.

Criteria voor plaatsing zijn:
1. De voorgedragen traditie voldoet aan de definitie van immaterieel cultureel erfgoed. Het heeft een kortere of langere geschiedenis en wordt doorgegeven van generatie op generatie.
2. Er is sprake van levende cultuur.
3. De betreffende traditie wordt gedragen door een gemeenschap en die gemeenschap draagt de traditie voor.
4. Deze gemeenschap heeft de problemen in de overdracht naar volgende generaties in kaart gebracht en zet zich in om deze knelpunten op te lossen. Dat doet zij door een erfgoedzorgplan op te zetten en uit te voeren.

Het Kenniscentrum Immaterieel Erfgoed Nederland organiseert regelmatig cursusdagen voor het opzetten van erfgoedzorg.

Lees hier over immaterieel erfgoed

 OmschrijvingGrootteDownload
artikel ineke strouken 2012 9.9 MBDownload >